Phra Nirantarai, Wat Ratchabophit

Phra Nirantarai, Phra Ubosot, Wat Ratchabophit พระนิรันตราย ประดิษฐานอยู่เบื้องหน้าพระพุทธอังคีรส ในพระอุโบสถ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร ในปี พ.ศ. ๒๔๑๑ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้ช่างหล่อขึ้นจากพระนิรันตรายองค์ต้นแบบจํานวน ๑๘ องค์ เท่ากับจํานวนปีที่ทรงครองราชย์ เพื่อพระราชทานไปตามวัดต่างๆ และพระราชทานพระนามว่า พระนิรันตราย ครั้นถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงได้พระราชทานพระนิรันตรายทั้ง ๑๘ องค์ไปประดิษฐานยังวัดต่างๆ ที่เป็นธรรมยุติกนิกาย

พระนิรันตรายองค์เดิมต้นแบบนั้นมีความเป็นมาว่า มีผู้ขุดพบพระพุทธรูปทองคําสมัยทวารวดีจากเมืองศรีมหาโพธิ์ ปราจีนบุรี และได้อัญเชิญมาทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญมาประดิษฐานที่หอเสถียรธรรมปริตร่วมกับพระกริ่ง ต่อมามีคนร้ายได้เข้ามาลักเอาพระกริ่งไป แต่ไม่ได้นําพระพุทธรูปทองไป จึงทรงพระดําริว่าพระพุทธรูปองค์นี้เมื่อขุดพบก็ไม่มีอันตราย และเมื่อมีคนร้ายลอบเข้ามาก็ไม่ได้นําไป จึงถวายพระนามว่า “พระนิรันตราย” และทรงพระราชดําริให้ช่างหล่อพระพุทธรูปอีกองค์หนึ่งด้วยทองคําสวมทับพระพุทธรูปทวารวดีองค์นั้นไว้ เป็นพระพุทธรูปนั่งขัดสมาธิเพชร และถวายพระนามว่า “พระนิรันตราย” เช่นเดียวกัน และต่อมาจึงได้โปรดเกล้าฯ ให้หล่อพระนิรันตรายตามแบบอย่างที่พระองค์ทรงดําริขึ้น คือ องค์ที่สร้างครอบอีก ๑๘ องค์ เพื่อพระราชทานไปยังวัดต่างๆ

ลักษณะพิเศษของพระนิรันตรายทั้ง ๑๘ องค์ จะมีส่วนที่เพิ่มเติมขึ้นมาจากองค์ต้นแบบ คือ มีซุ้มเรือนแก้วที่เพิ่มลวดลายใบไม้ประดับล้อมรอบอีกชั้นหนึ่งคล้ายต้นพระศรีมหาโพธิ์ ใบไม้ตามซุ้มจารึกอักษรขอมภาษาบาลีเป็นคาถา พระพุทธคุณ บทอิติปิโส ภควาฯ พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๔ ที่ยอดซุ้มเรือนแก้วประดับตราพระมหามงกุฏ พระบรมราชสัญลักษณ์ของพระลักษณะพิเศษของพระนิรันตรายทั้ง ๑๘ องค์ จะมีส่วนที่เพิ่มเติมขึ้นมาจากองค์ต้นแบบ คือ มีซุ้มเรือนแก้วที่เพิ่มลวดลายใบไม้ประดับล้อมรอบอีกชั้นหนึ่งคล้ายต้นพระศรีมหาโพธิ์ ใบไม้ตามซุ้มจารึกอักษรขอมภาษาบาลีเป็นคาถา บทอิติปิโส ภควาฯ พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๔ พระพุทธคุณ ๙ ประการคือ​ อรหํ​ (ทรงเป็นพระอรหันต์)​ สมฺมาสมฺพุทฺโธ (ทรง​ตรัส​รู้​ชอบด้ว​ยพระ​องค์​เอง)​ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน​ (ทรง​เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ)​ สุคโต​ (ทรง​เสด็จ​ไป​ดีแล้ว)​ โลกวิทู​ (ทรง​รู้​แจ้ง​โลก)​ อนุตฺตโร​ ปุริสทมฺมสารถิ (ทรง​ฝึกผู้​ควรฝึก​ไม่มีผู้ใด​ยิ่ง​กว่า)​ สตฺถา​ เทวมนุสฺสานํ (ทรงเป็นครูของเทวดา​และ​มนุษย์​ทั้งหลาย)​ พุทฺโธ​ (ทรงเป็นผู้​รู้​ผู้​ตื่น​ผู้​เบิกบาน)​ ภควาติ (ทรงเป็นผู้​จำแนกธรรม) ที่ยอดซุ้มเรือนแก้วประดับตราพระมหามงกุฎ พระราชลัญจกร​ประจำรัชกา​ลที่​ ๔

Information from: หนังสือนำชมวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ในวาระศุภมงคลสมัย ๑๕๐ ปีแห่งการสถาปนาวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม พ.ศ. ๒๕๖๓ และ https://www.facebook.com/photo.php?fbid=259600421854275&set=a.242989830182001&type=3&theater